Discriminatie en racisme

Ik heb de afgelopen decennia veel onderzoek gedaan en vaak gepubliceerd over racisme en verschillende vormen van discriminatie in Nederland. Op deze pagina een korte introductietekst en linkjes naar verschillende publicaties.

Nederland een tolerant land?

In Nederland hebben we ons land altijd graag als gidsland willen zien. Toonaangevend op moreel en ethisch terrein. Lange tijd koesterden we de gedachte dat Nederland een tolerant land is waar iedereen de vrijheid heeft om zichzelf te zijn.

Inmiddels weten we wel beter. Het is vooral gemakkelijk om jezelf te kunnen zijn wanneer de mensen in je omgeving veel op je lijken of wanneer de mensen met macht en gezag veel op je lijken. Over het algemeen betekent dit in Nederland dat je meer kans op vrijheid hebt wanneer je man bent, heteroseksueel bent, ABN spreekt, wit bent, een Nederlands klinkende naam hebt, je gezond (plus jong en aantrekkelijk) bent en je ouders in Nederland zijn geboren en hoger opgeleid zijn. Het helpt verder ook wanneer je christelijk of niet religieus bent en je geen sterk afwijkende opvattingen hebt. Hoe meer je ‘afwijkt’, hoe groter de kans dat te maken krijgt met pestgedrag, uitsluiting en discriminatie.

De Amerikaanse rechtsgeleerde en burgerrechtenactiviste Kimberlé Crenshaw  introduceerde in dit verband intersectionaliteit (of kruispuntdenken). Cultuurhistoricus Nancy Jouwe omschreef dit begrip als volgt: “Intersectionaliteit gaat ervan uit dat alle vormen van discriminatie óf privilege – denk bijvoorbeeld aan gender, klasse, ras, seksualiteit, leeftijd, religie, gezondheid – samen bepalen hoeveel of weinig macht iemand heeft.”

Ervaren discriminatie

Uit SCP-onderzoek weten we dat ruim een kwart van de Nederlanders (27%) in 2018 discriminatie heeft ervaren. Onder Nederlanders met een migratieachtergrond lag dit hoger: ongeveer de helft van hen had in 2018 te maken met discriminatie. Inclusief respondenten die daarover twijfelden, ging het zelfs om bijna twee derde van de Nederlanders met een migratieachtergrond. Mensen kunnen op verschillende gronden discriminatie ervaren. Sommige gronden worden volgens het SCP vaak in combinatie genoemd, zoals etnische achtergrond en huidskleur, en etnische achtergrond en geloof.

Discriminatiemeldingen

Van alle mensen die discriminatie ervaren, doet volgens het SCP een heel klein deel, ongeveer 3%, hiervan melding bij een ‘registratie-instantie’ als de politie, een anti-discriminatievoorziening, het College voor de Rechten van de Mens of het Meldpunt Internetdiscriminatie (MIND). Ieder jaar worden de cijfers van deze instanties in een gezamenlijk en uitgebreid rapport gepubliceerd op discriminatie.nl. Van alle discriminatiegronden is herkomst (huidskleur, afkomst, etniciteit) ieder jaar met voorsprong de meest gemelde grond voor discriminatie.

Hoewel er inmiddels vele, vele studies zijn geweest die discriminatie en (institutioneel) racisme klip en klaar hebben aangetoond, bestaat er nog altijd de neiging om het te bagatelliseren of zelfs te ontkennen. De neiging bestaat steeds weer om te denken dat discriminatie vooral een probleem van ‘de anderen’ is. Het Toeslagenschandaal, onderzoeken bij de belastingdienst, het onderzoek naar racisme bij Buitenlandse Zaken of de discussies over Zwarte Piet en het koloniale en slavernijverleden, maakten steeds weer duidelijk dat Nederland nog lang niet vrij is van racisme. Diversiteitsbeleid, een leuke training over Inclusiviteit of D&I medewerkers garanderen nog geen werkvloer die vrij is van discriminatie. Daarvoor is veel meer nodig. Bijvoorbeeld de constatering dat we allemaal (racistische) vooroordelen hebben en (institutionele) discriminatie in iedere organisatie voor kan komen.

Selectie van recent gepubliceerd werk over discriminatie en racisme
(wordt binnenkort aangevuld)

Een deel van mijn werk wordt gefinancierd op basis van donaties van lezers. Onder sommige blogs vind je daarom een oproep te doneren. Zo blijft het mogelijk dit werk onafhankelijk te blijven doen. Wil je me steunen? Je kunt doneren via deze link: https://bunq.me/ewoudbutter